همچنين عطسه ممكن است در اثر به كار بردن داروهاى محرّك بينى پيدا شود كه بينى مىخواهد آن دارو را از خود براند يا از جهت بادهاى گزنده و محركى است كه بمغز مىرسد و يا از جهت پرتوهاى تندى است كه از راه چشم سبب آزار حس مشترك و انعكاس آن در مغز مىشود همانطور كه تصور ترشى سبب عمل انعكاسى در حس مشترك مىگردد كه در نتيجه آبى در دهان گرد مىآيد و از اين راه طبيعت آزار را از خود دفع مىكند . همچنين است كه طبيعت براى دفع آزارى كه از نگاه كردن بخورشيد يا چراغ مىبيند از عطسه يارى مىجويد بخصوص اگر شخص در آن هنگام سر را بلند كند و نور خورشيد به داخل بينى بتابد چون اين ناحيه بتاريكى عادت دارد و نور آن را مىآزارد و تحريك مىكند ، سبب عطسه مىشود پيدايش عطسه ممكن است بدلايل ديگر باشد مثلا پرتوهاى سردى بمغز و مجارى بينى مىرسد و نيروى هضم - كننده بينى را بقدرى كم مىكند كه نمىتواند بخارها را هضم كند كه در نتيجه به طور نارس و رقيق تقطير مىگردد و در فضاهاى بينى و مسامات آن نفوذ مىنمايد و كشيدگى و آزارى در آن پديد آورده و آن را وادار به عطسه مىكند همچنين اگر برودتى به سر برسد و سر حرارت لازم را براى مقابله با آن نداشته باشد بخارات به صورت نارس تقطير مىگردد و در نتيجه جريانى كه گفتيم عطسه پيدا مىشود . از آنچه گفتيم معلوم مىشود كه عطسه ، بحرانى براى طبيعت است كه آزار را از خود مىراند . عطسه در اول بيمارى بد است زيرا دليل روى آوردن مواد مضرّ به مغز و كندى نضج آنها است چه بالا رفتن ناشى از روحانيت و دورى آنها از نضج است اما در آخر بيمارى پس از پاك شدن بدن دليل